Vicdanla Bir Çıkış Yolu Aramak

Yazar: Ümit Öztürk  16 Temmuz 2026

Cemaat ve KHK Meselesinde Çözümün neresindeyiz?

Türkiye’nin son on yılı, yalnızca siyasi krizlerin değil, aynı zamanda insan ilişkilerinin de en ağır imtihanlarından biri oldu.

15 Temmuz’un ardından yaşananlar sadece bir darbe girişiminin bastırılmasıyla sınırlı kalmadı; milyonlarca insanın hayatını doğrudan veya dolaylı biçimde etkileyen derin bir toplumsal kırılmaya dönüştü.

Bugün artık üzerinden yıllar geçmiş olmasına rağmen hâlâ birbirimizi dinleyemiyor, birbirimizin acısını anlamakta zorlanıyor ve çözüm yerine öfkeyi besleyen cümleler kuruyoruz.

Oysa hiçbir toplum, sürekli geçmişin enkazı üzerinde yaşayamaz. Devlet de yaşayamaz, cemaatler de yaşayamaz, toplum da yaşayamaz. Bir gün mutlaka herkes dönüp şu soruyu sormak zorunda kalacaktır:
Eee bundan sonra ne yapacağız?

Bu sorunun cevabı tek taraflı değildir. Ne bütün yükü devlete yüklemek gerçekçidir ne de bütün sorumluluğu cemaate veya topluma bırakmak adildir.

Çözüm ancak dört temel aktörün; devletin, cemaat yönetiminin, cemaat tabanının ve toplumun aynı anda samimi bir irade ortaya koymasıyla mümkün olabilir.

Devletin en büyük gücü cezalandırmak değil, adalet dağıtmaktır.

Devletlerin gerçek meşruiyeti güçlerinden değil, hukuka bağlılıklarından doğar. Güç geçicidir; hukuk ise kalıcıdır.

Türkiye’nin bugün yeniden ihtiyaç duyduğu şey, hukuk devletinin bütün kurumlarıyla işler hâle gelmesidir. Suçun şahsiliği ilkesi tartışmasız biçimde uygulanmalı; insanlar ait oldukları düşünülen kimlikler üzerinden değil, bireysel fiilleri üzerinden değerlendirilmelidir.

Toplu cezalandırma anlayışı kısa vadede güvenlik hissi oluşturabilir; fakat uzun vadede devlete duyulan güveni zedeler.

Daha kötüsü, aslında hiçbir suça karışmamış insanların kendilerini dışlanmış hissetmelerine ve radikal yapıların propaganda alanına itilmesine zemin hazırlayabilir.

Adil yargılanma hakkı sadece sanığın hakkı değildir; devletin de namusudur. Hâkimler yalnızca kanuna ve vicdanlarına bağlı olmalıdır.

Delil standartları kişisel husumetlerin, iftiraların veya toplumsal öfkenin gölgesinde şekillenmemelidir.

İşkence iddiaları, insan hakları ihlalleri ve hukuka aykırı uygulamalar istisna kabul edilip geçiştirilecek meseleler değildir. Çünkü hukukun en çok ihtiyaç duyulduğu zamanlar tam da toplumun öfkesinin yükseldiği zamanlardır.

Kamudan ihraç edilen insanların dönüş süreçleri de objektif kriterlere dayanmalıdır. “Kimin tanıdığı var?” sorusunun cevabı hiçbir zaman hukuki bir yasanın yerine geçmemelidir.

Bir diğer önemli mesele de yargılamaların makul sürede tamamlanmasıdır. Uzayıp giden davalar, beraat eden insanlar için bile fiilî cezaya dönüşmektedir.

Devletin kullandığı dil de en az hukuk kadar önemlidir. İnsanları peşinen suçlu ilan eden, aşağılayan ve toplumsal kutuplaşmayı derinleştiren söylemler yerine kapsayıcı bir dil tercih edilmelidir.

Güvenlik ile özgürlük arasında kurulacak denge, aynı zamanda toplumsal barışın da temelidir.

Cemaat yönetimi kendi muhasebesini yapmadan asla güven inşa edemez

Toplumun güvenini yeniden kazanmanın yolu, geçmişi hiç yaşanmamış gibi davranmaktan geçmez.

Her büyük kriz, aynı zamanda büyük bir muhasebe fırsatıdır.

Cemaat yönetimi öncelikle kapsamlı ve samimi bir özeleştiri yapmak zorundadır. Hata yapılan yerler açıkça kabul edilmeden, toplumun “değişim iradesi”ne inanması beklenemez.

Kurumsal şeffaflık artık bir tercih değil, zorunluluktur. Kimlerin karar aldığı, hangi mekanizmaların çalıştığı ve geçmişte hangi yanlışların yaşandığı kamuoyundan gizlenmemelidir.

Hata yapanlar mümkünse sorumluluklarını üstlenmeli, toplumdan özür dileyebilmelidir.

Mali yapılar bağımsız denetime açılmalıdır. İnsanların iyi niyetle yaptıkları bağışların hukuk dışı faaliyetlerde kullanılmayacağı konusunda tam güven oluşturulmalıdır.

Belki de en önemli meselelerden biri karar alma süreçleridir. Bedelini tabanın ödediği fakat nasıl alındığı bilinmeyen kararlar, artık sürdürülebilir değildir. Kurumsallaşmış, denetlenebilir ve öngörülebilir bir yönetim anlayışı inşa edilmelidir.

Lider merkezli kültürün yerini ilkelere bağlı kurumlar almalıdır. İnsanlar kişilere değil; hukuka, etik ilkelere ve şeffaf yönetime güvenebilmelidir.

İnsan hakları ve hukuk devleti sadece mağdur olunduğunda hatırlanan kavramlar olmamalıdır.

Geçmişte “mahrem hizmet”, “menfi hizmet” gibi isimlerle meşrulaştırılan bütün hukuk dışı yapılanmalar açık biçimde reddedilmeli ve tamamen tasfiye edilmelidir.

Kamuoyuyla doğrudan iletişim kurulması da artık ertelenemez. Yıllardır cevap bekleyen sorular sessizlikle karşılandı. Oysa o sessizlik sürekli söylentileri büyüttü. Düzenli bilgilendirme toplantıları, bağımsız gazetecilerin sorularına açık platformlar ve hesap verebilir bir iletişim dili güven inşasının vazgeçilmez parçalarıdır.

Eleştiri ise ihanet olarak görülmemelidir. Farklı düşünen insanların bursla, görevle, maaşla veya başka araçlarla baskı altına alınmadığı; özgürce konuşabildiği bir yapı, hem içeride hem dışarıda daha güvenilir olarak algılanacaktır.

Uluslararası yönetişim standartlarını benimseyen, farklı katmanların temsil edildiği, karar süreçlerinin ortak akılla yürüdüğü bir yapı ise geçmişte yaşanan hataların tekrarını önemli ölçüde engelleyebilir.

Çözümün Cemaat tabanına bakan en büyük sorumluluğu ise normalleşmektir.

Bugün cemaat tabanının önünde de önemli bir sınav bulunmaktadır. İlk ve en temel ilke, demokratik hukuk düzenine açık bağlılıktır.

Hukuk dışı hiçbir talimatın meşruiyeti olamaz. Bütün beklentiler, hukuk içinde yürütülen siyasi ve diplomatik süreçlere bağlanmalıdır.

Toplumla yeniden temas kurulmalıdır. İnsanlar komşularıyla, akrabalarıyla, eski arkadaşlarıyla yeniden aynı hayatı paylaşabilmelidir. Kendi içine kapanmış, sadece kendi çevresiyle konuşan yapılar zamanla hem kendilerine hem topluma yabancılaşırlar.

Kutuplaştırıcı söylemler terk edilmelidir. Bugünün en büyük ihtiyacı yeni kavgalar değil, gelecek nesillere bırakılacak huzurlu bir ülkedir.

Farklı siyasi görüşlere sahip insanlarla konuşabilmek, aynı sofraya oturabilmek ve birlikte yaşayabilmek yeniden öğrenilmelidir.

Faaliyetlerin tamamı sivil toplum alanında yürütülmelidir. Gizli yapılanmalar, mahrem ekipler, tecessüs faaliyetleri ve insanların zihninde korku oluşturan bütün mekanizmalar tamamen tarihe karışmalıdır.

Şeffaf iletişim tercih edilmeli; gizli örgütsel haberleşme sistemlerinden kesin biçimde uzak durulmalıdır.

Eleştiren insanlar hain ilan edilmemeli, özel hayatlarının ifşasıyla veya sosyal baskıyla susturulmamalıdır. Çünkü eleştirinin olmadığı yerde hata gittikçe büyür ve kontrolden çıkar.

Gençlerin farklı fikirlerle tanışmasına izin verilmeli; kendi düşüncesine güvenen hiçbir yapı, farklı düşüncelerden korkmaz.

Toplumun güvenini kazanmanın yolu ise sadece sözlerden değil, gönüllü sosyal faaliyetlerden ve samimi insan ilişkilerinden geçmektedir.

Madalyonun son yüzünde toplum da kendi vicdanıyla yüzleşmek zorundadır.

Kolay olan, güçlüden yana olmaktır.

Zor olan ise güç dengeleri değişse bile adalet ilkesinden vazgeçmemektir.

Bugün hepimizin kendimize sorması gereken soru şudur: Aynı olay benim başıma gelseydi bana nasıl davranılmasını isterdim?

İnsanlar ait oldukları gruplarla değil, bireysel davranışlarıyla değerlendirilmelidir. Bir kişinin, bir grubun suçu bütün bir topluluğa yüklenemez.

Nefret dili, sosyal medyada alkış toplasa bile toplumun ruhunda derin yaralar açmaktadır. Dün övgüler dizdiği insanlara bugün hakaret edenler aslında en çok kendi ilkesizliklerini ortaya koymaktadırlar.

Empati, sadece mağdur olduğumuz günlerde hatırlanacak bir duygu değildir. Başkasının acısını anlayabilmek, medeniyetin en temel ölçülerinden biridir.

Hukukun üstünlüğü yalnızca bize lazım olduğunda savunulacak bir ilke değildir. Bugün başkasının hakkını savunmayanlar, yarın kendi haklarını savunacak kimse bulamayabilirler.

Medya okuryazarlığı da bu süreçte büyük önem taşımaktadır. Tek bir kaynağın anlattığı hikâyeyle değil, farklı bakış açılarıyla düşünmeye alışmak toplumsal olgunluğun şartıdır.

Kutuplaştırıcı dili üretenlerin her zaman ideolojik sebeplerle hareket etmediğini de görmek gerekir. Bazen insanların malına, mülküne, makamına veya imkânlarına el koyabilmek için nefret dili araç hâline getirilebilir.

Böyle bir dilin taşıyıcısı olmak, farkında olmadan o büyük haksızlıklara ortak olmaktır.

Halk açısından da toplumsal barışı güçlendiren sivil girişimler desteklenmeli; helalleşme, diyalog ve ortak vatandaşlık bilinci yeniden inşa edilmelidir.

Çünkü bu ülke hepimizin.

Son söz olarak

Belki de en büyük yanılgımız, çözümün tek bir taraftan geleceğini düşünmek oldu.

Hayır.

Devlet adaleti güçlendirmeden, cemaat yönetimi samimi bir muhasebe yapmadan, cemaat tabanı demokratik normalleşmeyi tamamlamadan ve toplum nefret dilini terk etmeden gerçek bir iyileşme mümkün görünmüyor.

Hiç kimse geçmişi değiştiremez. Ama herkes geleceğin nasıl şekilleneceğine katkıda bulunabilir. Bazen bir toplumun yeniden ayağa kalkması büyük siyasi projelerle değil, küçük ama samimi cümlelerle başlar.

Belki de bugün ihtiyacımız olan ilk cümle şudur: “Haklı olmayı değil, adaletli olmayı birlikte öğrenelim.” Çünkü adalet, sadece mağduru değil; devleti de, toplumu da ve geleceği de koruyan en sağlam çatıdır.