Aynı Şifa Eli, Aynı Adalet: Terörsüz Türkiye'den Toplumsal Uzlaşıya

Yeni HERKUL Fikir Platformu — Ağustos 2026

Türkiye, yakın tarihinin en önemli meselelerinden biri olan terör sorununu geride bırakmaya yönelik yeni bir döneme girerken, toplumun farklı kesimlerinde önemli bir beklenti ve umut oluşmaktadır. Terörün sona ermesi, silahların devre dışı kalması ve toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi yalnızca güvenlik bakımından değil; demokrasi, hukuk devleti, ekonomik kalkınma ve gelecek nesillerin ortak hayatı bakımından da büyük önem taşımaktadır.

Yeni HERKUL olarak bu süreci, Türkiye'nin uzun yıllardır taşıdığı ağır bir yükün hafifletilmesi ve toplumun geleceğe daha fazla güvenle bakabilmesi açısından değerli bir fırsat olarak görüyoruz.

Bizim açımızdan Terörsüz Türkiye hedefi, yalnızca belirli bir güvenlik probleminin sona erdirilmesi anlamına gelmemektedir. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında bu süreç; toplumun farklı kesimleri arasında güvenin yeniden güçlendirilmesi, ortak vatandaşlık bilincinin pekiştirilmesi ve hukuk devletinin bütün vatandaşlar bakımından daha kapsayıcı biçimde hissedilmesi için yeni bir imkân da ortaya çıkarmaktadır.

Yeni HERKUL'ün bu metinle yapmak istediği tam olarak budur: Türkiye'nin önünde açılan yeni toplumsal uzlaşı imkânına, bağımsız bir sivil toplum kuruluşu olarak yapıcı bir katkı sunmak.

Biz herhangi bir siyasi hareketin parçası değiliz. Herhangi bir hükümetin veya siyasi partinin sözcülüğünü üstlenmiyoruz. Aynı şekilde herhangi bir siyasi aktöre karşı konumlanmayı da sivil toplum görevi olarak görmüyoruz.

Bizim için temel ölçü; insan onuru, hukuk, adalet, toplumsal barış ve ortak gelecek fikridir.

Bağımsız bir sivil toplum perspektifi

Yeni HERKUL'ün kendisini tanımlarken özellikle önem verdiği kavramlardan biri bağımsızlıktır. Bu bağımsızlık yalnızca siyasi yapılardan mesafeli durmak anlamına gelmemektedir. Daha geniş anlamıyla bağımsızlık; gerektiğinde farklı kesimlerin düşüncelerini dinleyebilmek, gerektiğinde kendi sosyal çevremizi eleştirebilmek, gerektiğinde devlet kurumlarıyla yapıcı bir diyalog kurabilmek ve bütün bunları belirli bir siyasi hesabın parçası olmadan gerçekleştirebilmektir.

Yurt dışında yaşayan üyelerimizin önemli bir kısmı, farklı demokratik ve hukuki sistemleri yakından gözlemleme imkânına sahiptir. Çocuklarımızı farklı ülkelerde büyütüyor; farklı toplumların kamu yönetimi, hukuk, insan hakları ve sivil toplum tecrübelerini görüyoruz.

Bu tecrübenin bize kazandırdığı en önemli şeylerden biri, hiçbir ülkenin ve hiçbir toplumun kusursuz olmadığı; ancak demokratik toplumların kendi sorunlarını konuşabilme, eleştirebilme ve zaman içinde geliştirebilme kapasitesinin büyük bir değer taşıdığı gerçeğidir.

Bu nedenle Türkiye'ye ilişkin yaklaşımımız ne dışarıdan bir hüküm verme ne de içerideki tartışmaları yeniden üretme çabasıdır. Yapmak istediğimiz şey daha basittir: Gördüğümüz sorunları hukuk ve sağduyu içerisinde ifade etmek, mümkün gördüğümüz çözüm yollarını tartışmaya açmak ve toplumun ortak geleceğine katkı sunmak.

Terörsüz Türkiye: güvenlikten daha fazlası

Terörün sona ermesi, kuşkusuz öncelikle insanların güvenlik içerisinde yaşayabilmesi anlamına gelir. Fakat kalıcı barışın yalnızca güvenlik tedbirleriyle sağlanamayacağı da açıktır.

Kalıcı toplumsal barış; insanların kendilerini ait hissettiği, çocuklarının geleceğine güven duyduğu, farklı kimlik ve düşüncelerin hukuk içerisinde birlikte yaşayabildiği ve devlet-vatandaş ilişkisinin karşılıklı güven temelinde güçlendiği bir ortamı gerektirir. Bu nedenle sürecin uzun vadeli başarısını yalnızca silahların susması üzerinden değil, toplumsal güvenin genişlemesi üzerinden de değerlendirmek gerekir.

Gerçek uzlaşı, insanların geçmişte hiç ayrışmamış gibi davranması değildir. Gerçek uzlaşı, ayrışmaların ve acıların farkında olarak ortak bir gelecek kurabilmektir.

Bu noktada Türkiye'nin önemli bir toplumsal tecrübeye sahip olduğunu düşünüyoruz. Farklı dönemlerde farklı kesimler çeşitli sorunlar yaşadı. Bazıları güvenlik kaygılarıyla, bazıları ekonomik veya sosyal şartlarla, bazıları ise idari ve hukuki süreçlerle karşı karşıya kaldı. Bunların hiçbirini birbirine karşı yarıştırmak doğru değildir.

Bir mağduriyetin kabul edilmesi, başka bir mağduriyetin reddedilmesini gerektirmez. Aksine, güçlü bir hukuk devleti bütün bireysel durumları kendi özellikleri içerisinde değerlendirebilme kapasitesine sahip olmalıdır.

Adaletin en güçlü ilkesi: bireyselleştirme

Yeni HERKUL açısından bu tartışmanın en önemli hukuki kavramlarından biri bireysel sorumluluktur. Demokratik hukuk düzenlerinde insanların eylemleri, sorumlulukları ve hukuki durumları mümkün olduğunca kendi somut şartları içerisinde değerlendirilir. Bir kişinin herhangi bir sosyal çevreyle ilişkisinin bulunması ile belirli bir hukuka aykırı fiilden kişisel olarak sorumlu tutulması aynı hukuki mesele değildir.

Bu ayrım, yalnızca belirli bir toplumsal kesim açısından değil, herkes açısından önemlidir. Türkiye'nin yeni döneminde hukuk devletinin güçlenmesi bakımından; farklı dönemlerde kamu görevinden çıkarılmış veya idari işlemler nedeniyle mesleki hayatlarında ciddi sonuçlarla karşılaşmış kişilerin bireysel durumlarının da hukukun temel ilkeleri çerçevesinde değerlendirilebilmesi önemli bir katkı sağlayabilir.

Buradaki yaklaşımımız bir genelleme veya kategorik sonuç talep etmek değildir. Tam tersine, kişilerin somut durumlarının birbirinden ayrıştırılabilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Kamu düzeninin ve güvenliğin korunması ile bireysel hakların gözetilmesi birbirinin alternatifi değildir; modern hukuk devletinin temel meselelerinden biri, bu iki alan arasında makul ve sürdürülebilir bir denge kurabilmektir.

Bu nedenle etkili başvuru yollarının, gerekçeli karar mekanizmalarının, bireysel değerlendirmelerin ve hukuki belirliliğin güçlendirilmesi; yalnızca geçmiş sorunların çözümüne değil, gelecekte benzer tartışmaların daha sağlıklı biçimde yönetilmesine de katkı sağlayacaktır. Bu yaklaşım herhangi bir kesime özel bir ayrıcalık tanınması anlamına gelmemekte; aksine aynı hukuk ilkesinin mümkün olduğunca bütün vatandaşlara uygulanması düşüncesine dayanmaktadır.

Aynı şifa eli, aynı adalet

Bu metnin başlığını oluşturan "Aynı Şifa Eli, Aynı Adalet" ifadesi Yeni HERKUL'ün yaklaşımını özetlemektedir. Türkiye'nin herhangi bir yarasını iyileştirmeye yönelik atılan adımları, başka yaraların hatırlanmasına engel olarak görmüyoruz. Bir toplumun barışa ulaşabilmesi, farklı insanların acılarını karşılaştırmaktan değil, onları anlayabilmekten geçer.

Dolayısıyla bugün Türkiye'nin önünde oluşan yeni toplumsal uzlaşı atmosferinin, geçmişte yaşanan farklı sorunların da daha sakin, daha hukuki ve daha yapıcı bir zeminde değerlendirilmesine imkân vermesini olumlu karşılıyoruz.

Adalet, bir kesimin kazandığı ve başka bir kesimin kaybettiği bir yarış değildir. Adalet duygusu güçlendikçe toplumun bütün kesimleri kazanır.

Hukuka güven arttıkça yalnızca geçmişte mağduriyet yaşamış kişiler değil, gelecekte herkes daha güvende olur. Devlet ile vatandaş arasındaki güven güçlendikçe demokratik sistemin meşruiyeti de güçlenir. Bu nedenle adaletin kapsamını genişletmek, herhangi bir siyasi kesimin kazanımı olarak değil, Türkiye'nin ortak kazanımı olarak değerlendirilmelidir.

Sivil toplumun görevi: köprü kurmak

Türkiye'deki siyasi ve toplumsal tartışmalar zaman zaman çok keskin kimliklere ayrılabilmektedir. İnsanlar çoğu kez söyledikleri sözden ziyade hangi çevreden geldikleri üzerinden değerlendirilebilmektedir. Biz bunun değişmesi gerektiğine inanıyoruz. Bir fikrin değerini onu söyleyen kişinin kimliği değil; fikrin hukuki ve ahlaki niteliği, toplumsal faydası ve uygulanabilirliği belirlemelidir.

Yeni HERKUL bu nedenle devlet kurumlarıyla, siyasi aktörlerle, akademisyenlerle, hukukçularla, gazetecilerle ve farklı sivil toplum çevreleriyle açık iletişim kanallarının korunmasını önemsemektedir.

Diyalog, aynı fikirde olmak değildir. Diyalog, farklı fikirlerin birbirini dinleyebilmesidir.

Bir başka sorumluluk: öz eleştiri

Bağımsız sivil toplum anlayışının önemli bir unsuru da öz eleştiridir. Yalnızca devlet kurumlarına, siyasi aktörlere veya kamuoyuna yönelik değerlendirmeler yapmanın yeterli olmadığına inanıyoruz. İçinden geldiğimiz sosyal ve düşünsel çevrelerin de geçmiş tecrübelerini objektif biçimde değerlendirebilmesi gerekir.

Geçmiş yıllarda mağduriyet yaşayan insanların beklentilerinin ne ölçüde karşılandığı, hangi konularda daha etkili bir sivil toplum çalışması yapılabileceği ve gelecekte benzer sorunların nasıl daha sağlıklı yönetilebileceği üzerine düşünmek önemlidir. Bu değerlendirmeyi bir suçlama veya hesaplaşma diliyle değil, sivil toplumun kendi sorumluluğunu geliştirmesi olarak görüyoruz.

Bizim için bağımsızlık, yalnızca başkalarına karşı özgürce konuşabilmek değildir. Kendi geçmişimize de gerektiğinde aynı açıklıkla bakabilmektir.

Yeni bir vatandaşlık dili

Türkiye'nin yeni döneminde ihtiyaç duyduğu en önemli kavramlardan birinin ortak vatandaşlık olduğunu düşünüyoruz. İnsanların farklı düşünmesi, farklı sosyal çevrelere sahip olması veya farklı hayat tecrübelerinden gelmesi; onların aynı ülkenin ortak geleceğine ait olmadıkları anlamına gelmez.

Hepimizin aynı düşünmesi gerekmiyor. Ancak hepimizin aynı hukuk düzeninin güvenilirliğine ihtiyaç duyduğu açıktır.

Bu nedenle Türkiye'nin geleceğinde farklılıkların bir tehdit olarak değil, hukuk içerisinde yönetilebilen doğal toplumsal çeşitlilikler olarak görülmesi önemlidir. Ortak vatandaşlık bilinci farklılıkları ortadan kaldırmaz; tam tersine, farklılıkların ortak bir hukuk çerçevesinde birlikte yaşayabilmesini mümkün kılar.

Mağduriyetlerden ortak bir geleceğe

Geçmişte farklı nedenlerle mağduriyet yaşamış insanların tecrübelerinin görünür olması önemlidir. Ancak bu tecrübelerin, geleceğin siyasi ve toplumsal ilişkilerini belirleyen kalıcı ayrışmalara dönüşmemesi de aynı ölçüde önemlidir.

Yeni HERKUL olarak mağduriyetlerin unutulmasını değil; hukuk içerisinde anlamlandırılmasını ve mümkün olan ölçüde çözüm yollarının geliştirilmesini savunuyoruz. Bu yaklaşım geçmişi silmek değildir; geçmişten ders çıkararak geleceği daha iyi kurmaktır.

Bunun için aceleci ve gerçekçi olmayan beklentiler yerine, aşamalı ve kurumsal çözümlerin daha sağlıklı olduğuna inanıyoruz. Hukuki düzenlemeler, bireysel başvuru yolları, idari değerlendirmeler, yargısal denetim ve sivil toplum katkısı birbirini tamamlayan unsurlar olabilir. Önemli olan, bütün bu mekanizmaların toplumda yeni bir güven duygusunun oluşmasına katkıda bulunmasıdır.

Pozitif gündemimiz

Biz Türkiye'nin geleceğine yalnızca geçmişteki sorunlar üzerinden bakmak istemiyoruz. Asıl amacımız, geçmişin meselelerini geleceğin daha güçlü Türkiye'sine açılan bir tartışmanın parçası haline getirmektir. Bu nedenle önümüzdeki dönemde şu başlıkların daha fazla konuşulmasını önemsiyoruz:

• Hukuk devletine güvenin güçlendirilmesi
• Bireysel sorumluluk ve bireyselleştirilmiş değerlendirme anlayışının geliştirilmesi
• Farklı toplumsal kesimler arasında diyalog kanallarının artırılması
• Sivil toplumun daha bağımsız ve profesyonel hale gelmesi
• Türkiye'nin demokratik tecrübesinin uluslararası iyi uygulamalarla birlikte değerlendirilmesi
• Bütün vatandaşların kendisini ortak geleceğin eşit bir parçası olarak hissedebileceği bir vatandaşlık kültürünün güçlendirilmesi

Bunların her biri, yalnızca belirli bir grubun değil, Türkiye'nin tamamının yararına olacaktır.

Sonuç: daha fazla hukuk, daha fazla güven, daha fazla birliktelik

Terörsüz Türkiye hedefi, ülkenin uzun yıllardır taşıdığı ağır bir sorunun çözümü bakımından büyük önem taşımaktadır. Ancak bu sürecin en değerli sonuçlarından biri, toplumun farklı kesimleri arasında daha güçlü bir güven ve dayanışma kültürünün ortaya çıkması olabilir.

Biz geçmişin bütün tartışmalarını yeniden üretmek istemiyoruz; geçmişten ders çıkararak geleceğin Türkiye'sine katkı sunmak istiyoruz. Herhangi bir siyasi aktörle mücadele etmeyi değil, farklı aktörlerin birbirini daha iyi anlayabileceği bir zeminin oluşmasını önemsiyoruz. Mağduriyetleri yarıştırmayı değil, her bir insanın yaşadığı tecrübeyi kendi şartları içinde değerlendirebilen bir hukuk kültürünü savunuyoruz. Farklılıkları ortadan kaldırmayı değil, farklılıkların ortak bir hukuk ve ortak vatandaşlık anlayışı içerisinde birlikte yaşayabilmesini önemsiyoruz.

Bir yaranın iyileşmesi, başka bir yaranın unutulmasını gerektirmez. Bir kesimin huzura kavuşması, başka bir kesimin umut hakkını ortadan kaldırmaz.

Yeni HERKUL olarak kendimizi bu ortak geleceğin küçük fakat samimi bir parçası olarak görüyoruz. Siyasi bir taraf değiliz, bir karşıtlık hareketi değiliz, geçmişin bütün tartışmalarını yeniden üretmek isteyen bir yapı da değiliz. Bağımsız bir sivil toplum platformu olarak Türkiye'nin daha fazla hukuk, daha fazla güven ve daha güçlü toplumsal dayanışma üretebileceğine inanıyoruz.

Bugün ihtiyaç duyduğumuz dilin şu olduğunu düşünüyoruz:

• Daha az öfke, daha çok anlayış
• Daha az ayrışma, daha çok diyalog
• Daha az önyargı, daha çok hukuk
• Daha az geçmiş hesabı, daha çok ortak gelecek

Türkiye'nin yeni döneminin en büyük başarısı, yalnızca bir sorunun sona ermesi değil; toplumun farklı kesimlerinin birbirine yeniden güvenebilmesi olacaktır. Aynı ülkenin insanları olarak, farklılıklarımızla birlikte; aynı hukuk düzeninin eşit vatandaşları olarak, ortak bir geleceğe yürüyebilmek. Bizim için toplumsal uzlaşının özü budur.

Umutla, sağduyuyla, hukukla ve birlikte.