Bir Vicdan Ödevi Olarak Mağdurun Sesi Olmak

İnsani Trajediler ve Çözüm Arayışları

Toplumsal kriz anlarında sivil toplum kuruluşlarının ve bireysel inisiyatiflerin en temel görevi, devam eden bir “yangına” müdahale etmektir. Çünkü uzun süre çözümsüz bırakılan toplumsal travmalar yalnızca mağdurları değil; zamanla devlet-toplum ilişkisini, adalet duygusunu ve kuşaklar arası güven hissini de derinden zedelemektedir.

Bir Amnesty International veya Sınır Tanımayan Doktorlar örneğinde olduğu gibi, bir mağdurun hakkını savunmak veya bir insani trajediyi önlemek için o mağdurdan ya da bir otoriteden ayrıca bir “temsiliyet belgesi” almak gerekmez.

İnsan hakları, devletlerin bahşettiği ayrıcalıklar değil; insan olmanın doğuştan getirdiği en temel dokunulmaz değerlerdir.

Bu yazıda, mağduriyetlerin insani boyutunu ve bu alandaki sivil boşluğun nasıl doldurulabileceğini ele almaya çalışacağız.

Gerek süreç içerisinde gerek yakın zaman önce yaşanmış birçok intihar, psikolojik hastalık ve depresyon vakası; Türkiye’deki mağduriyetlerin ne kadar trajik boyutlara ulaşabileceğinin somut göstergeleridir.

Travma yalnızca onu yaşayan bireyleri değil; çocuklarını, ailelerini ve gelecek nesillerin devlete ve topluma duyduğu güveni de derinden sarsmaktadır.

Sadece resmiyette bir kurumun sahibi göründüğü için yıllarca hapis yatan, sonrasında ise devasa hacizlerle boğuşan ve sonunda cinnet getirerek hayatına son veren bir insanın hikâyesi, aslında bir sistemin iflasını anlatmaktadır.

Bu insanlar, hukuki ve psikolojik bir rehberlik mekanizmasından mahrum bırakıldıkları için çaresizlik içinde hem istismara hem de ağır psikolojik hastalıklara açık hale gelmektedirler.

Toplumların en büyük tehlikelerinden biri de acıların zamanla sıradanlaşmasıdır.

İnsanlar yaşanan trajedilere alışmaya başladığında, toplumsal vicdan yavaş yavaş körelir.

Oysa bir toplumun gerçek ahlaki seviyesi, en güçlü insanlarına değil; en çaresiz insanlarına nasıl davrandığıyla ölçülür.

Gönüllü Hukuki Rehberlik ve Dayanışma İhtiyacı

Mağduriyet yaşayan binlerce insanın en büyük ihtiyacı, kendilerine ücretsiz ve güvenilir hukuki danışmanlık verecek, dertlerine derman olacak bir iletişim kanalıdır.

İnsanların önemli bir kısmı süreç içerisinde hangi hukuki haklara sahip olduklarını bile bilmeden yaşam mücadelesi vermektedir.

Bu noktada uzmanlığı olan binlerce insanın görevi, haftalık mesailerinin bir kısmını bu mağdurlara ve onların sorunlarına gönüllü olarak vakfetmesi olmalıdır.

Modern toplumlarda sivil dayanışmanın gücü, bireysel kahramanlıklardan çok kurumsallaşmış gönüllülük ağlarından gelir.

Aksi takdirde bu kadar ağır ve bu kadar çok insanı etkileyen sorunlarla baş etmek ve o insanların hayatlarını yeniden normal bir düzleme çekebilmek imkânsız hale gelecektir.

Çünkü uzun süre yalnız bırakılan bireylerde yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ciddi psikolojik yıkımlar da oluşmaktadır.

Felaket ve afet anlarında eli tutan, vicdanı olan herkese, mağdur insanlara yardım etmeye çalışmak; ulusunu toplumunu ve ailesini korumak en temel vazifelerdir.

Tarih boyunca toplumları ayakta tutan şey, yalnızca güçlülerin otoritesi değil; vicdan sahibi insanların adaletsizlik ve haksızlık karşısında sessiz kalmamayı tercih etmesidir.

Toplumların geleceğe birlik içinde yürüyebilmeleri ve birliklerini koruyabilmeleri de ancak bu onurlu duruşla mümkün olabilir. Çünkü toplumsal iyileşme, yalnızca hukuki kararlarla değil; insanların yeniden birbirine şeksiz, şüphesiz güvenebilmesiyle mümkündür.

Eğer bu insanlar, 24 saat ulaşabilecekleri güçlü bir hukuk ofisine veya dayanışma ağına sahip olsalardı, süreç içerisinde yaşanılan pek çok trajedi önlenebilirdi.

Yeni Herkul gibi oluşumlar, bu boşluğu doldurmayı ve mağdurların sesi olmayı bir “vicdan ödevi” olarak kabul etmelidir.

Ülkemizde ve yurtdışında bize en yakın halkadan en geniş halkaya doğru mağdurlar olarak, en küçük dokunuşlarla bile olsa birbirimize destek olmalıyız.

Alternatif Değil, Vicdani Bir Refleks

Yeni Herkul vb. gibi birçok bağımsız dernek ya da inisiyatifin yürüttüğü bu tür insani faaliyetlerin, “yeni bir cemaat kurmak” veya “bir koltuğa talip olmak” gibi bir amaçla en ufak bir alakası yoktur.

Zira yaşanan olayları ve süreçleri dikkatle izlediğimizde, karizmatik liderliğe dayalı klasik cemaat anlayışının artık ciddi biçimde sorgulandığı görülmektedir.

Kapalı ve sorgulanamaz hiyerarşik yapılar, zamanla bireysel aklı ve eleştirel düşünceyi engeller. Bu durum ise iyi niyetli hareketlerin bile zaman içerisinde otoriterleşmesine neden olur.

Artık modern uluslararası normlar çerçevesinde; hukuki meşruiyeti olan, özgür iradesini kullanan bireylerin aynı göz hizasında kuracakları vakıf, dernek ve gönüllü platformlar gelecekte daha fazla söz sahibi olacaktır. Şeffaflık, hesap verebilirlik ve çoğulculuk; yeni dönemin sivil hareketlerinin en temel meşruiyet kaynağı olmak zorundadır.

Nereden kaynaklandığı belli olmayan manevi bir hiyerarşiye dayalı sorgusuz itaat kültürünün, kötü niyetli insanların eline geçmesi halinde milyonlarca insanın hayatının nasıl karanlığa sürüklenebileceğini hepimiz acı şekilde tecrübe ettik.

Artık devir; merkeze sadece insanı koyan, siyasi veya ideolojik aidiyetlerin ötesinde bir duruş sergileyen, toplumsal bir ihtiyaca cevap veren bağımsız ve gönüllü sivil yapıların devridir.

Hapiste çürüyen çocukların, karabasanlarla uyanan anne ve babaların derdine çare aramak; kimseden izin almayı gerektirmeyen evrensel bir insan hakkıdır.

Zulme uğrayan insanlara yardım eli uzatmak bir suç değil, insan olmanın en temel ve içgüdüsel vazifesidir. Yeter ki bu hayırlı işler, insanları kontrol etmeyi temel amaç edinmiş yapıların himayesi altında yürütülmesin.

Süreç içerisinde dikkat çeken en önemli unsurlardan biri de şudur: Mağduriyet anlatılarının ve hak mücadelelerinin, bizzat suça karışmış kişiler tarafından kontrol edilmeye çalışılması bu sürecin yıllarca uzamasına neden olmuştur. Çünkü mağduriyetin dili kirlenirse, haklı talepler bile toplum nezdinde güven kaybına uğrar. Ve bu devasa sorun hâlâ bütün ağırlığıyla hak mücadelesinin tam ortasında durmaktadır.

Bu nedenle ilk yapılması gereken şey, tam anlamıyla bağımsız olabilmektir.

Sonuç

Sonuç olarak toplumsal barış ve mağduriyetlerin giderilmesi çabası hiçbir grubun, yapının veya ideolojik çevrenin tekelinde değildir.

Yeter ki bu yapılar tamamen bağımsız olsun; kimseden emir ve talimat almasın, yalnızca mağdur insanların hak ve hukukunu savunmaya çalışsın.

Kin, nefret ve şüphenin bir kenara bırakılarak kırılmış kalplerin sarılması için atılan her adım, kimden gelirse gelsin kıymetlidir.

Bir toplumun geleceğini belirleyen şey, en güçlü insanların ne yaptığı değil; vicdan sahibi insanların en zor zamanlarda sessiz kalıp kalmadığıdır.

Bu toplumsal dayanışma yalnızca mağdurlar için değil, ülkenin tamamının huzuru ve geleceği için hayati bir önem taşımaktadır.

Zira bizim toplum olarak en kırıldığımız ve en zayıf olduğumuz yer de tam olarak burasıdır.

```